भगूरचे रेणुका देवी *एक जागृत देवस्थान* भगूर प्रतिनिधी :-
नाशिकजवळी भगूर हे ऐतिहासिक आणि पवित्र शहर स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांचे जन्मगाव म्हणून जगप्रसिद्ध आहे. याच भगूर शहरात स्थित श्री रेणुका माता (देवी) मंदिर हे अत्यंत जागृत आणि श्रद्धास्थान मानले जाते.
पौराणिक मान्यतेनुसार, प्राचीन काळात दंडकारण्याच्या या भागात ऋषी भृगूंचे वास्तव्य व आश्रम होता. यावरूनच या ठिकाणाला 'भगूर' हे नाव मिळाले असे मानले जाते. असेही म्हटले जाते की, वनवासात असताना प्रभू श्रीराम, माता सीता आणि लक्ष्मण यांनी या भागात येऊन या देवीची पूजा केली होती.
असे सांगितले जाते की, सुमारे दोनशे वर्षांपूर्वी एका भाविक महिलेला आलेल्या दृष्टांतानुसार ही स्वयंभू मूर्ती जमिनीत सापडली, जिची स्थापना येथे करण्यात आली.
स्वातंत्र्यवीर सावरकरांची प्रेरणा: स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांनी आपल्या जन्मभूमीतील याच अष्टभुजा देवीचे स्मरण करून ‘जयोऽस्तु ते श्रीमहन्मंगले, शिवास्पदे शुभदे…’ हे अजरामर राष्ट्रभक्तीपर स्फूर्तिगीत रचले होते.
येथील रेणुका देवीची मूर्ती पूर्णाकृती आणि अष्टभुजाधारी आहे. देवीच्या मस्तकावर मुकुट, गळ्यात मंगळसूत्र व नथ असून मूर्ती अत्यंत प्रसन्न व आकर्षक आहे. देवीसमोर सिंह आणि कासवाची प्रतिमा आहे.
सभामंडप: इतर मंदिरांप्रमाणे येथे गाभारा वेगळा नसून मोठ्या प्रशस्त सभामंडपातच देवीची स्थापना करण्यात आली आहे, ज्यामुळे कितीही गर्दी असली तरी भाविकांना सुलभतेने दर्शन घेता येते.
मंदिराचा परिसर अत्यंत स्वच्छ, प्रशस्त आणि सुंदर संगमरवरी आहे. मंदिराच्या जीर्णोद्धारानंतर (विशेषतः २००२ आणि २०१२ च्या सुमारास) याला सध्याचे भव्य स्वरूप प्राप्त झाले आहे. मंदिराचे पौराहित्य चिंगरे घराն्याकडे चालत आले आहे.
'त्वचाविकार दूर करणारी बारव'
मंदिरासमोरच एक ऐतिहासिक दगडी पायऱ्यांची बारव (विहीर) आहे.
या बारवेचे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये पाण्याचा जिवंत झरा आहे. पाणी उपसल्यानंतर काही क्षणातच ती पुन्हा पाण्याने भरून जाते.
अशी दृढ श्रद्धा आहे की, सलग काही मंगळवार उपवास करून या बारवेच्या पाण्यात स्नान केल्यास अंगावरील त्वचाविकार (चर्मरोग) बरे होतात. त्यामुळे महाराष्ट्राच्या काрणोकोपऱ्यातून भाविक येथे स्नानासाठी येतात. याशिवाय मंदिरातील अखंड नंदादीपातील तेलही औषध म्हणून लावले जाते.
नवरात्रोत्सवात पहिल्या माळेपासूनच येथे भाविकांची प्रचंड गर्दी असते. घटस्थापना, अष्टमीला होमहवन, नवमीला कुळधर्म आणि दसऱ्याच्या दिवशी सीमोल्लंघनाचा सोहळा येथे अत्यंत उत्साहात पार पडतो.
यात्रा: नवरात्रीनिमित्त भगूरमध्ये मोठी यात्रा भरते. या काळात पंचक्रोशीसह दूरवरून हजारो भाविक देवीच्या दर्शनासाठी आणि नवस फेडण्यासाठी (विशेषतः चांदीचा पत्रा वाहण्यासाठी) येतात.
भगूर हे नाशिक शहरापासून अंदाजे १८ किलोमीटर आणि देवळाली कॅम्पापासून अवघ्या काही अंतरावर आहे. नाशिक-भगूर रस्त्यावरून येथे सहज पोहोचता येते.
रेल्वे मार्ग: सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन नाशिक रोड आणि देवळाली रेल्वे स्टेशन हे असून तेथून रस्ते मार्गाने भगूरला जाता येते.